SHahrood

    شاهرود

     
 

بر اساس يك نظريه، نام قديمي شاهرود حنچره يا شخره (شاخره) بود كه به تدريج تبديل به شاهرود شده است.بر اساس شواهد ومدارك تاريخي موجود، تشكيل هسته اوليه شهر شاهرود به دليل دفاع از مهاجمان روي تپه‌هاي كم ارتفاع در دامنه كوه شمالي و غربي شاهرود ساخته شد و به تدريج همراه با برقراري امنيت در محل، رشد و توسعه يافت. رشد اين شهر درچند سال اخير به علت قرار گرفتن درمسير جاده اصلي تهران- مشهد چشمگير بود ه است.به استناد برخي اشاره‌هاي تاريخي مندرج در متون و بعضي شواهد باستان شناسي و معماري موجود درداخل وخارج شهر كنوني، راه عبور قافله‌ها و كاروان‌هايي كه بزرگراه غربي شرقي ( جاده ابريشم) را طي مي‌كردند، از آبادي يا روستاي بزرگ شاهرود مي‌گذشتند.موقعيت ممتاز طبيعي وجغرافيايي ووجود چند قلعه و دژ در اين مكان واطراف آن جوابگوي اطراق و پناه ساكنان وكاروانيان در هنگام بروز خطر بود. در عين حال، وجود كاروان‌سرا و چاپارخانه در اين منطقه، آن را به يكي از مراكز مهم يكجانشيني در منطقه تبديل كرد. به علاوه استعداد خاك و وفور آب براي آبادي‌ شاهرود، موقعيت‌هاي ويژه‌اي را فراهم كرد كه همگي منجر به تشكيل شهر در قرن‌هاي هفتم و هشتم هجري شد. احداث مسجد جامع قديم در ميان باغ‌ها و بستان‌هاي منطقه، باعث دگرگون شدن وضعيت شاهرود در بين روستاهاي همجوار شد؛ زيرا مسجد جامع در دوران اسلامي به عنوان شاخص تمايز شهر از روستا به شمار مي‌رفت .بعدها قلعه‌هايي جديد به نام ولووا و قلعه سنگ براي د فاع از شهر ايجاد شد. فرم معماري اين قلعه و همانندي‌هاي ساختاري آن را اجزاء و عناصر مسجد‌هاي دوره ايلخاني، روشنگر اين نظريه است كه احداث قلعه ولووا اندكي بعد از مسجد جامع شهر براي حفاظت از ساكنان در مواقع ضروري صورت گرفته است. بر همين اساس مي‌توان پنداشت محدودة‌شهر در محله بيدآباد فعلي، كهن‌ترين بخش بافت قديم شهر است.شاهرود به عنوان يك دژ محكم درمقابل مهاجمان به ويژه در دوره شبيخون افغان‌ها و ستيزه‌هاي داخلي دوره نادرشاه ( 1160-1148 ه.ق) و پس از آن تا ساليان دراز مأمن ساكنان وقافله‌ها بود. امّا اوضاع عمومي اين دوران مانع رشد شهرسازي و شهر نشيني شاهرود بود. محققان و تاريخ نگاران، مهم‌ترين علل و انگيزه‌هاي رشد و نضج شهرهاي قومس را در دوره قاجار نزديكي اين مطقه به جايگاه و پايگاه سنتي ايل قاجار در حوزه گرگان و نزديكي به پايتخت كشور يعني تهران دانسته‌اند. علاوه برآن، بازرگاني و تجارت فزاينده با روسيه از راه خراسان و مشهد و موقعيت نظامي آن موجب رونق بيش از پيش آن گرديد.شاهرود به خاطر موقعيت نظامي خود، در زمان فتحعلي شاه قاجار رونق اساسي يافت، چند كاروان سراي بزرگ در آن ساخته شد و چندين كمپاني روسي در اين شهر تأسيس شدند. سپس بازرگانان اناركي و يزدي به اين شهر آمدند و ساكن آن شدند و شاهرود، مركز صادرات ايرانب به روسيه شد. اقليت‌هاي مذهبي از جمله ارامنه رسي همزمان در شهر اقامت گزيدند و به سرعت، قلعه‌اي بر قلعه قبلي شهر اضافه شد و بازاري جديد نيز به بازار قديمي شهر به نام بازار قلعه‌نو افزوده شد. سرانجام شاهرود به يكي از شهرهاي مهم منطقه تبديل شد.شاهرود توجه سياحان مختلف را، به‌ويژه در دوره قاجار، به خود جلب كرد. به طوري كه نكات دقيقي از نحوه زندگي مردم شاهرود در سفرنامه‌هاي اين دوره ذكر شده كه از نظر مردم شناختي و تاريخي و اقتصادي حائز اهميت است و تصويري از شاهرود دوره قاجاريه را به دست مي‌دهد.يكي از نقاط تاريخي وباستاني شهرستان شاهرود بسطام است. اين منطقه درزمان‌هاي گذشته يكي از بلادهاي مهم ايالت قومس يا كومش بود و در قرن‌هاي متمادي، راه ارتباطي شرق و غرب از اين شهر مي‌گذشت. اين شهر از موقعيت واهميت سوق‌الجيشي بسياري برخوردار بود. در حال حاضر بسطام، اهميت قديم خود را ندارد و با ايجاد شهر شاهرود در شش كيلومتري آن، يكي از بخش‌هاي تابعه شهرستان شاهرود به حساب مي‌آيد. بسطام دردوره سلجوقي بيشتر مورد توجه قرار گرفت و در دوره ايلخانيان از زمان غازان خان به بعد، رونقي تازه يافت. مجموعه‌هاي تاريخي مذهبي آن مانند بقعه امام‌زاده محمد (ع)، مسجد بايزيد همراه با منار آن، ايوان الجايتو گنبد وايوان غازان خان نشانگر اهميت بسطام در زمان‌هاي گذشته است.

 
     
  خوارتوران كلاته هاي غربي خرقان  
  احمداباد حسين اباد نصيراباد  
  اسبكشان حسين ابادگورخان اكبراباد  
  برم خيج ترني  
  تلخاب گورخان بالا چشمه عيسي  
  رضااباد همت اباد دره كي گو  
  زمان اباد سودخري دهانه سليمان  
  سوهلك جيلان دهنه كلاته  
  شيخ اباد گورخان پائين دهي  
  شيربها/شيروا مزج رضوان اباد  
  صالح اباد بيارجمند روان اباد  
  عشقوان زماهه سرخ دره  
  فرينوپائين پهنادرازو قاسم ابادحاج اسماعيل خان  
  پژگرد تلخاب شوراب  
  يكه ريگ غزازان مجيداباد  
  فتح اباد خانخودي ميقان  
  ابوالحسني دستجرد نمدمال  
  امين اباد شيخ اباد كشتو  
  تغمر ماجراد تجر  
  تجور هوژده گوش هاجر  
  توچال دزيان اريس چال  
  جعفراباد گيور چري  
  باغستان يزدو سرچمن  
  حجاج حومه سنگ سله  
  درازو رويان اسكه دري  
  رباطزنگ ديزج كمچال  
  زيور بدشت شهنستان  
  سلمرود تقي اباد خانه سردار  
  فريدر تل حلاجل  
  فرينوبالا قربان بيك خواجه عبدل  
  كاريز مغان سياه كمر  
  گرماب بالا يونس اباد بندخرپا  
  گرماب پائين فرح اباد گوره چاله  
  كلاغ زيلي وادي السلام تيغ رعنا  
  مري ارديان تغرچال  
  ناهر تپه دوقي فرش چال  
  نور جعفراباد حسن اباد  
  نووه حسين ابادساغري چهارطاق پائين  
  ده ملا خيراباد ميان اباد  
  خوريان سعداباد تقي اباد  
  دهملا كلاه اباد ابرسيج  
  راهنجان طرود پرو  
  صالح اباد ابگاره ابر  
  عباس اباد ابوالحسني گنده پلي  
  علي اباد استانه امروز چهارطاق بالا  
  بيدك اسلام اباد حسين ابادزنده  
  فرومد بن اب كلامو  
  فرومد پوسيده تاش عليا  
  استربند تنوره ده خير  
  اسكندراباد توتو علي اباد  
  امجديه تودهان قاسم ابادخانلرخان  
  باشتاباز جوزبان گرمن  
  چهارتيب حسين اباد يوسف اباد  
  حسين اباد دست مشك اميريه  
  خرتيزون زردابيه دولت اباد  
  خرم اباد سرتخت زرگر  
  سلطان اباد سنجوطباطبايي شرف اباد  
  سيداباد شاه عليا علي كاهي  
  فيروزابادبالا شش پائين قاسم ابادميرهاشم  
  فيروزابادپائين شش بالا قهيج پايين  
  محمداباد شش وسط قهيج بالا  
  محمداباد طرود قطري  
  مسيح اباد علي اباد گرجي  
  ميراعلم مهدي اباد نگارمن  
  ميرحاج نبي يا تاش سفلي  
  نصرتيه ونرگ كلاته هاي شرقي  
  جوزك ونرگ توت دار بكران  
  صدراباد گرگاب تقي اباد  
  ميامي باباحافظ ريسو  
  چكاو بيدستان سوق اباد  
  اب مرجان رزوه كوهان  
  تنگه زركي مه روشن  
  جان اباد سراوجي نجف اباد  
  حسين اباد سطوه جوزبان  
  خوندرپائين /خاندر سهل ري اباد  
  خرطوت گندي كرداباد  
  رحمت اباد گزدره هونستان  
  سرگدار مهابيا حسين ابادپل ابريشم  
  سفيدكمربالا چشمه سفيد خانه گلي  
  سفيدكمرپائين نردين محمدابادپل ابريشم  
  سياهو الملي استرخو  
  عشق اباد تواز پويه  
  قاسم اباد چشمه ني جهان اباد  
  چاهك خان علي خان حسين اباد  
  كال سفيدار سنجه اي شريف اباد  
  كلاتو قوري دره پائين مهدي اباد  
  طالع زار كاريزلي گزه  
  كلاغ شوم بالا گزه سوئي رضوان  
  كلاچون گميش تركمن كاريزلي  
  كوكي بالا نادان تپه چهلستان  
  كوكي پائين نردين حسين ابادكالپوش  
  كوكي محمدولي تلوين دانيال پيغمبر  
  محمداباد حق الخواجه شورتپه  
  مقاتلان گلستان قوشه دگرمان  
  هات سوخته   نام نيك  
  همت اباد   كرنگ  
  اصغراباد   دشت شاد  
  دوچيله   رضوان /سوداغلن  
  سنگ اباد   كمردار  
  عبداله اباد      
  علي اباد      
  كلاته اباد/كلاهي      
  محمدابادقدس      
  مهدي اباد      
  وزدر      
  سنجوان پائين      
  كال گزي پائين      
  ابراهيم ابادسفلي      
  جودانه      
  عباس اباد      
  عباس اباد      
  ابراهيم ابادعليا      
  ارميان      
  دزي      
  قدس